Optiekketen Hans Anders geeft momenteel 10 euro korting op een nieuwe bril bij inlevering van een oude bril. De afgedankte bril krijgt een nieuw leven in ontwikkelingslanden. De actie lijkt sympathiek, maar levert volgens Dark & Light allerminst een bijdrage aan duurzame oogzorg.

Het probleem
Meer dan 300 miljoen mensen wereldwijd hebben een bril nodig. Van deze groep zijn volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie ruim 150 miljoen mensen blind of slechtziend. Zij kunnen niet of nauwelijks de lessen volgen op school of een eigen inkomen verdienen, terwijl het probleem met een simpele bril kan worden verholpen. Dit wordt 'functionele blindheid' genoemd.

De redenen waarom mensen geen bril krijgen aangemeten zijn divers. Vaak blijven refractieafwijkingen onopgemerkt bij gebrek aan deskundig personeel in afgelegen gebieden. Het vervoer naar de stad is te duur, of men heeft simpelweg geen geld om een oogtest en/of een bril te betalen.

De oplossing
Dark & Light stimuleert lokale initiatieven in Afrika en Azië om ervoor te zorgen dat de allerarmsten, ook in afgelegen gebieden, een bril kunnen krijgen. Plaatselijke gezondheidswerkers krijgen een training in het afnemen van oogtesten. Ook basisscholen worden ingeschakeld bij het doen van oogtesten bij kinderen. Mobiele oogzorgteams worden ingezet voor het aanmeten van brillen en het opstarten van lokale optiekzaken wordt gestimuleerd. Monturen en glazen worden lokaal ingekocht en op maat gemaakt. De kosten om iemand een correcte bril aan te meten zijn doorgaans niet hoger dan vijf euro.

Voordeel van deze aanpak is dat de kennis lokaal wordt opgebouwd en de lokale economie wordt gestimuleerd. Nazorg en continuïteit zijn hiermee gewaarborgd.

Actie Hans Anders
Dark & Light juicht toe dat Hans Anders zich inzet voor betere oogzorg in ontwikkelingslanden, maar keurt de manier waarop af om de volgende redenen.

• Niet duurzaam. Je kunt iemand wel een bril geven, maar wie zorgt voor reparatie als de bril stuk gaat? Wat gebeurt er als die persoon een bril met een andere sterkte nodig heeft? Vaktechnisch en economisch is het beter om te investeren in lokaal vakmanschap en de monturen en glazen lokaal te produceren.
• Een bril is maatwerk. De kans is klein dat een tweedehands bril exact de juiste sterkte heeft. Een bril met over- of ondercorrectie kan bijvoorbeeld leiden tot hoofdpijnklachten.
• Verborgen kosten. Verzamelen, sorteren, schoonmaken, transporteren en distribueren van brillen brengt veel kosten met zich mee. Ook al worden deze kosten gesponsord: het blijft geld dat ook anders besteed had kunnen worden. Het lokaal produceren van een bril hoeft niet meer dan vijf euro te kosten.
• Selectief. Breng je ergens 10.000 brillen, dan is dat altijd te veel of te weinig. En wie zorgt voor de opsporing van mensen met een refractieafwijking? Zou het niet beter zijn de vraag naar brillen als uitgangspunt te nemen in plaats van het aanbod?
• Gedateerde ontwikkelingshulp. Mensen in ontwikkelingslanden hebben net zoveel recht op goede oogzorg als wij hier in het Westen. Waarom moeten zij dan tevreden zijn met onze verouderde en afgedankte spullen? Het weggeven van een bril geeft ons een goed gevoel, maar doen wij daarmee écht recht aan onze naaste?

Dark & Light houdt ieder jaar in oktober een actie waarbij opticiens vijf euro per verkochte bril doneren. De opbrengst komt direct ten goede aan betere optiekservices in Afrika en Azië. Uit oogpunt van duurzaamheid en gerechtigheid zou de actie van Hans Anders aangepast moeten worden.