In Trouw van zaterdag 24 mei schreef Loek Meijer zijn hartenkreet: als blinde zou hij, ondanks alle technische mogelijkheden, braille beslist niet willen missen. De suggestie dat het gebruik van braille achterhaald zou zijn werd kennelijk gewekt in het radioprogramma ‘De Ochtenden’. De uitzending besteedde aandacht aan het feit dat Louis Braille volgend jaar 200 jaar geleden is geboren.

Het standpunt van Loek Meijer is wel te begrijpen. Zoals hij zelf schrijft: “probeert u zich maar eens voor te stellen dat boekwinkels alleen nog maar luister-cd’s zouden verkopen.” Maar: er is nog een heel andere reden waarom braille bepaald niet achterhaald is. Integendeel: braille is springlevend!

Naar schatting zijn er op de wereld 45 miljoen mensen blind. 90% van deze mensen woont in ontwikkelingslanden.

Het goede nieuws is dat 75% van alle oorzaken van blindheid is te voorkomen of genezen, zoals trachoom, rivierblindheid en vitamine- A gebrek. Staar, oorzaak van bijna de helft van alle blindheid in de wereld, is met een eenvoudige operatie te genezen. In de westerse wereld is blindheid voornamelijk aangeboren of ontstaat op latere leeftijd, als gevolg van diabetes, glaucoom of macula degeneratie. Alle vermijdbare oorzaken van blindheid zijn in het westen weggenomen en daardoor is het aantal blinden sterk afgenomen. Daarbij zijn de technische ontwikkelingen hier zodanig, dat beheersing van braille niet meer essentieel is om informatie te vergaren.

Heel anders is de situatie in de Derde Wereld. Nog steeds maken eenvoudig te bestrijden ziekten miljoenen mensen blind. Er is te weinig geld en te weinig gezondheidszorg om ziekten als trachoom en rivierblindheid en vitamine-A gebrek uit te bannen. Daarnaast maken ongelukken in het dagelijkse leven, maar ook landmijnen en clusterbommen, vele slachtoffers. Bij gebrek aan opgeleide oogartsen en verpleegkundigen kan maar al te vaak geen goede zorg worden geboden. Blijvende blindheid is het gevolg. Miljoenen blinde kinderen hebben geen toegang tot onderwijs. Als die toegang er wel is, is braille essentieel om te leren lezen en schrijven.

Organisaties als Dark & Light Blind Care helpen blinden in de Derde Wereld met onderwijs en revalidatie om een plek te vinden in de maatschappij. Van oudsher kennen we, ook in Nederland, het speciale onderwijs waarin blinden in klassen apart les krijgen. Steeds meer komt, ook in de Derde Wereld, het inclusieve onderwijs daarvoor in de plaats. In deze vorm van onderwijs is in het regulier onderwijs plaats voor mensen met een beperking. Blinden kunnen prima meekomen in inclusieve klassen. Daarvoor is essentieel dat zij braille kunnen lezen en schrijven; hun leermiddelen zijn aangepast en de onderwijzers worden ondersteund om aan kinderen met een beperking les te geven. De laatste 15 jaar zijn nieuwe brailletalen ontwikkeld in bijvoorbeeld Afghanistan en Tibet.

Braille achterhaald verklaren en vertrouwen op computers en andere techniek getuigt van een beperkte (westerse) kijk op blindheid en de oorzaken daarvan. In Afghaanse, Soedanese of Cambodjaanse klassen staan voorlopig nog geen computers en andere hightech. Leerlingen moeten het doen met enkele euro’s steun van hun (arme) ministeries van onderwijs. Braille betekent in die situaties nog steeds dezelfde revolutionaire hulp die het bijna 200 jaar geleden ook was in Europa. Braille maakt het verschil tussen een leven in de marge of een leven dat zich afspeelt in de maatschappij: sociaal, economisch en cultureel. Onze missie is blindheid in de Derde Wereld helpen voorkomen én alle kansen te bieden aan blinde kinderen die geen medische hulp konden krijgen. En daarvoor geldt: lang leve braille!

Klaas Aikes
Programma coördinator Stichting Dark & Light Blind Care